การพัฒนาสบู่เหลวจากสมุนไพรไทยและทดสอบฤทธิ์เบื้องต้นในการต้านทานต่อเชื้อสแตฟฟิโลคอกคัสออเรียสที่ดื้อยาเมทิซิลิน (MRSA)


ปานทิพย์ รัตนศิลป์กัลชาญ, เกตุแก้ว จันทร์จำรัส,
ภรทิพย์ นราแหวว, อุมาภรณ์ ผ่องใส

บทคัดย่อ 


            เชื้อสแตฟฟิโลคอกคัสออเรียสที่ดื้อยาเมทิซิลิน (MRSA) คือเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุสำคัญของการก่อโรคติดเชื้อในโรงพยาบาลและชุมชน โดยเฉพาะในผู้ที่มีภูมิต้านทานต่ำ นอกจากนี้ ยังเป็นสาเหตุของการติดเชื้อในผู้ป่วยหลัง  ผ่าตัด ซึ่งส่งผลถึงขั้นเสียชีวิตได้อีกด้วย การรักษาโรคติดเชื้อ MRSA ในปัจจุบัน คือ การใช้ยา vancomycin ซึ่งเป็นยาปฏิชีวนะที่มีราคาแพงและมีแนวโน้มที่เชื้อจะไวต่อยาลดลง ดังนั้น การหาสารธรรมชาติจากพืชที่มีฤทธิ์ต้านการเจริญเติบโตของเชื้อ MRSA เพื่อมาใช้ต้านเชื้อ MRSA การแยกผู้ป่วยติดเชื้อ MRSA ออกเป็นสัดส่วน และการล้างมือหลังจากสัมผัสบริเวณที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ MRSA จึงเป็นอีกวิธีหนึ่งที่จะช่วยควบคุมการระบาดของเชื้อ MRSA การล้างมือด้วยสบู่เหลวนั้น เป็นวิธีที่ง่าย สะดวกและเหมาะกับแหล่งชุมชนและพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อการติดต่อของเชื้อโรคได้ง่าย เช่น โรงเรียน แหล่งท่องเที่ยว และโรงพยาบาล หากมีการรณรงค์ให้ล้างมืออย่างเหมาะสมและถูกวิธี โดยเฉพาะอย่างยิ่งล้างมือด้วยผลิตภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติในการต้านเชื้อ MRSA จะช่วยลดการแพร่ระบาดของเชื้อ MRSA ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น หรือหากสามารถนำไปทำเป็นผลิตภัณฑ์ที่ทำได้เองในครัวเรือน ก็จะช่วยส่งเสริมให้ชุมชนมีสุขอนามัยที่ดี และลดการแพร่ระบาดของเชื้อ MRSA ได้ การศึกษาในครั้งนี้ จึงมีจุดประสงค์ที่จะหาสมุนไพรไทยพื้นบ้านที่มีสรรพคุณในการต้านการเจริญเติบโตของเชื้อ MRSA และผลิตเป็นสบู่เหลวสมุนไพร โดยศึกษาในสมุนไพร 4 ชนิด ได้แก่ กระเทียม กระชาย ขมิ้นชัน และหัวไช้เท้า ซึ่งเป็นสมุนไพรที่หาได้ง่ายตามแหล่งชุมชน
            จากการทดลองพบว่า สารสกัดจากกระเทียมมีฤทธิ์ต้านการเจริญเติบโตของเชื้อ MRSA อย่างมีประสิทธิภาพมากที่สุด แต่ไม่พบฤทธิ์ต้านเชื้อ MRSA ในสารสกัดสมุนไพรอีก 3 ชนิดที่เหลือ เมื่อนำสารสกัดสมุนไพรทั้ง 4 ชนิดถูกนำมาผสมในสบู่เหลวผลิตเป็นสบู่เหลวสมุนไพรทั้งหมด 5 สูตร (สบู่เหลวกระเทียม สบู่เหลวกระชาย สบู่เหลวขมิ้นชัน สบู่เหลวหัวไชเท้า และสบู่เหลวสมุนไพรรวม) การทดสอบการเกิดฟองในสบู่เหลว พบว่า การเกิดฟองในสบู่เหลวแต่ละชนิดไม่มีความแตกต่างกัน ส่วนสบู่เหลวขมิ้นชันและสบู่เหลวหัวไช้เท้ามีประสิทธิภาพในการกำจัดไขมันได้ดีกว่าสบู่สูตรควบคุม ในขณะที่การทดสอบฤทธิ์ในการต้านการเจริญเติบโตของเชื้อ MRSA ในสบู่เหลวสมุนไพรพบว่าสบู่เหลวสมุนไพรแต่ละชนิดมีฤทธิ์ในการต้านการเจริญเติบโตของเชื้อ MRSA ไม่แตกต่างกัน แต่การทดสอบประสิทธิภาพในการต้านการเจริญเติบโตของเชื้อจุลชีพในนม พบว่า สบู่เหลวกระเทียมมีประสิทธิภาพดีที่สุด ดังนั้นจึงสรุปได้ว่า กระเทียมเป็นสมุนไพรไทยชนิดเดียวในการทดสอบครั้งนี้ที่พบว่ามีสารยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อ MRSA ได้ และสบู่เหลวกระเทียมมีฤทธิ์ต้านจุลชีพในนมได้ดีที่สุด ดังนั้น สารสกัดกระเทียมจึงเป็นสารธรรมชาติที่ควรนำมาศึกษาต่อไปเพื่อสกัดหาสารสำคัญที่จะนำไปใช้ต้านเชื้อ MRSA เพื่อพัฒนาเพื่อนำไปใช้เป็นยารักษา หรือเป็นส่วนประกอบในสบู่ที่มีประสิทธิภาพในการกำจัดเชื้อ MRSA ได้ในอนาคต

คำสำคัญ:  เชื้อสแตฟฟิโรคอกคัสออเรียสที่ดื้อยาเมทิซิลิน สมุนไพรไทย กระเทียม สบู่เหลว

Photo Gallery.